Sekcja Wolność we współpracy z Uniwersytecką Kliniką art. 42 k.k.w. udziela porad i informacji prawnych więźniom w odpowiedzi na ich listy.

Prowadzimy bieżący monitoring więzień oraz polityki penitencjarnej. Gromadzimy wiedzę o sytuacji w polskich zakładach karnych. Wraz ze środowiskiem naukowym opracowujemy opinie i analizy.

W razie naruszenia praw podstawowych więźniów podejmujemy interwencje do władz państwowych. Działa na rzecz zmiany błędnych przepisów i praktyki ich stosowania przedkładając swoje stanowisko lub opinię prawną.

Publikacje Sekcji Wolność


Projekty

Projekt “Watch 24”

Okres trwania: Luty 2009-Marzec 2011

Kwota dofinansowania: 80.000 $

Cele projektu:

  1. Wzmocnienie gwarancji i standardów postępowania z więźniami oraz pomoc w realizacji ich praw i poszanowania ich wolności.
  2. Promowanie i badanie polityki readaptacji skazanych.

Działania:

  • Poradnictwo prawne i okołoprawne dla skazanych. Zakres porad obejmuje sprawy, które bezpośrednio wynikają z pozbawienia wolności i wpływają na status prawny oraz społeczny skazanych (sprawy cywilne, rodzinne, karne, realizacja praw z art. 102 kkw).
  • Monitoring jednostek penitencjarnych.
  • Spotkania eksperckie i spotkania Koalicji „Porozumienie na rzecz wprowadzania OPCAT”.
  • Analiza polskiego systemu postpenitencjarnego i polityki prowadzonej w tym zakresie.
  • Promowanie modelu przygotowywania więźniów do zwolnienia i wspierania ich działań podejmowanych już po nim.

Efekty:

Projekt był finansowany przez Open Society Institute Budapest.

Projekt „Watch More” – kontynuacja działań strażniczych w więzieniach

Okres trwania: Luty 2012-czerwiec 2014

Kwota dofinansowania: 94.700 $

Cele projektu:

  1. Czuwanie nad przestrzeganiem praw więźniów, zwłaszcza więźniów należących do szczególnych kategorii podatnych na ryzyko niehumanitarnego traktowania (więźniów długoterminowych, w tym dożywotnio pozbawionych wolności oraz tzw. niebezpiecznych).
  2. Wzmocnienie gwarancji ochrony więźniów w postępowaniu wykonawczym oraz przed sądami penitencjarnymi, cywilnymi i administracyjnymi lub organami postępowania wykonawczego, jak również wzmocnienie odpowiedzialności cywilnej więźniów poprzez prowadzenie spraw precedensowych przed sądami penitencjarnymi i cywilnymi.
  3. Monitorowanie, wspieranie i uzupełnianie funkcji Krajowego Mechanizmu Prewencji Tortur (KMPT).

Działania:

  • Monitorowanie warunków uwięzienia i postępowania z więźniami, w szczególności poprzez wizytacje jednostek penitencjarnych oraz badanie skarg więźniów,
  • Udzielanie skazanym porad prawnych z zakresu prawa cywilnego, rodzinnego, karnego wykonawczego, a następnie identyfikujemy sprawy precedensowe (ważnych dla osiągnięcia pozytywnej zmiany i ukształtowania dobrej praktyki) i prowadzimy je przed sądami lub organami postępowania wykonawczego,
  • Monitorowanie organizacji, sposobu działania i efektów pracy Krajowego Mechanizmu Prewencji Tortur (KMPT) oraz wspieranie go w wykonywaniu przez niego funkcji prewencyjnej poprzez konsultowanie metod i narzędzi pracy, przygotowywanie stanowisk, opinii i ekspertyz, popieraniu jego zaleceń, organizację wspólnych seminariów i konferencji.

Realizujemy trzy komponenty:

  1. Monitoring warunków uwięzienia i postępowania z więźniami.
  2. Badanie skarg więźniów.
  3. Monitoring działania KMP i asystowanie mu.

Efekty:

  • Ustalenia co do wykonania kary dożywotniego pozbawienia wolności w 12 polskich więzieniach (Czarne, Sieradz, Sztum, Płock, Wronki, Strzelce Opolskie nr 1, Grudziądz nr 1, Racibórz, Kamińsk, Włocaławek, Wrocław nr 1, Goleniów); przeprowadzenie wywiadów z 44 funkcjonariuszami więziennymi i 93 skazanymi;
  • Założenie zespołu badawczego ds. więźniów dożywotnich we współpracy z Katedrą Kryminologii i Polityki Kryminalnej UW;
  • Ustalenia co do postępowania z więźniami "niebezpiecznymi" w 7 oddziałach o specjalnych zabezpieczeniach (w ZK Tarnów, Rzeszów, Wołów, Sztum, Włocławek, Barczewo i AŚ Lublin); przeprowadzenie wywiadów z 22 funkcjonariuszami więziennymi i 22 więźniami "niebezpiecznymi" oraz analiza 45 akt osobowych
  • Publikacje z badań nad wykonaniem kdpw i postępowania z więźniami "niebezpiecznymi"
    M. Niełaczna, Sprawiedliwość skrajna. Dożywotnie więzienie, maksymalne zabezpieczenie,
    M. Markowska, M. Niełaczna, Skazani na dożywotnie więzienie. Niezbędnik informacyjny,
  • Udzielenie 773 porad prawnych skazanym bezpośrednio w warszawskich aresztach śledczych i zapoznanie się z 723 listami skazanych piszących z całej Polski do Stowarzyszenia
  • Wystąpienie do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka ze sprawą Łukasz Z. przeciwko Polsce, skarga nr 50868/12. W sprawie Strony zawarły ugodę;
  • Wystąpienie do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka ze sprawą Sebastian P. przeciwko Polsce, skarga nr 3529/14; sprawa w toku.

Projekt był finansowany przez Open Society Institute Budapest.

Stowarzyszenie jako partner Uniwersytetu Warszawskiego – współpraca z Katedrą Kryminologii i Polityki Kryminalnej oraz z “Kliniką art. 42 Kkw”

W okresie 01.04.2008 –31.08.2011 Stowarzyszenie było jednym z partnerów projektu “Klinika artykułu 42 Kkw” realizowanego w Katedrze Kryminologii i Polityki Kryminalnej Uniwersytetu Warszawskiego, współfinansowanego przez Fundusz TRUST for Civil Society in Central and Eastern Europe.

Nasza rola polegała na zapewnieniu ekspertów biorących udział w seminariach i warsztatach dla studentów Kliniki, w szczególności – w warsztatach z zakresu monitoringu więzień oraz mediacji i sprawiedliwości naprawczej po wyroku. W warsztatach wzięli udział dr Witold Klaus w temacie zapobiegania różnym postaciom nieludzkiego traktowania więźniów oraz dr Paweł Waszkiewicz w temacie mediacji jako takiej i tej, po wyroku.

W ramach współpracy opracowaliśmy dla studentów Kliniki skrypt dotyczący monitoringu i działań strażniczych. Zaprosiliśmy ich także do udziału w realizowanym przez nas monitoringu jednostek penitencjarnych pt.:

- Realizacja przez władze polskie zaleceń Europejskiego Komitetu Zapobiegania Torturom (CPT);

- Postępowanie ze skazanymi przy przyjęciu do zakładu karnego w celu odbycia kary pozbawienia wolności;

- Najstarsze jednostki penitencjarne.

Stowarzyszenie współorganizowało także następujące ogólnopolskie konferencje i debaty:

- 24.10.2008 r. konferencja pt. „Znaczenie i rola studenckich Klinik prawa w wykonaniu kary pozbawienia wolności. Jak działa art. 42 Kkw?”, w celu promowania idei zajęć klinicznych, także we współpracy z organizacjami pozarządowymi. Nasi członkowie byli autorami przedkonferencyjnej publikacji Kliniki „Dobre praktyki. Klinika artykułu 42 Kkw”;

- 28.11.2008 r. debata pt. „Zapobieganie przemocy i nagłym wypadkom w więzieniach. Gwarancje i strategie postępowania z więźniami przez personel więzienny” z udziałem przedstawiciela BRPO, pracowników naukowych i więzienników;

- 22.01.2010 r. debata pt. „Udział czynnika społecznego w postępowaniu przed sądami penitencjarnymi” z udziałem przewodniczących wydziałów penitencjarnych, przedstawiciela Biura Rzecznika Praw Obywatelskich [dalej: BRPO], prawnika Fundacji Helsińskiej, pracowników naukowych i studentów;

- 23.03.2011 r. konferencja pt. „Zmiany za murami? Stosowanie standardów postępowania z więźniami w Polsce”.

Nasza współpraca z Katedrą Kryminologii i Polityki Kryminalnej oraz z Kliniką art. 42 kkw trwa nadal (zob. SIP jako partner Katedry Kryminologii i Polityki Kryminalnej i Ośrodka Badań Praw Człowieka IPSiR Uniwersytet Warszawski). W efekcie zaszczepiliśmy w studentach „bakcyla” strażniczego i pokazaliśmy im, że dobrym sposobem na życie zawodowe jest praca w III sektorze.

Monitoring realizacji zaleceń CPT przez władze polskie

grantodawca: Fundacja "Fundusz Współpracy" Jednostka Finansująco-Kontraktująca. Środki Przejściowe 2005 "Podnoszenie świadomości społecznej i wzmocnienie rzecznictwa oraz działań monitorujących organizacji pozarządowych" - Schemat Grantowy
termin realizacji: 1 lutego 2007 - 30 listopada 2008
kwota dofinansowania: 22.381,3 EUR
krótki opis projektu (cele, główne działania, rezultaty - po zakończeniu):

Celem projektu jest monitoring realizacji zaleceń Komitetu Zapobiegania Torturom (CPT) przez władze polskie w odniesieniu do jednostek penitencjarnych; zbadanie powodów, które uniemożliwiły Polsce spełnienie tych zaleceń. Odbiorcami projektu będą polskie władze (więziennictwo, MS i RPO), studenci oraz pośrednio osoby pozbawione wolności. W ramach projektu przeprowadzone zostaną badania stopnia realizacji przez polskie władze zaleceń CPT oraz sprawdzone będzie, jak zalecenia te są odbierane przez funkcjonariuszy służby więziennej i w jaki sposób wpływają na ich pracę. Ich wyniki zostaną wydane w formie publikacji. Projekt będzie realizowany wspólnie przez Stowarzyszenie Interwencji Prawnej oraz Ośrodek Badań Praw Człowieka przy Katedrze Kryminologii i Polityki Karnej Uniwersytetu Warszawskiego. Badania będą polegały na:

  • zebraniu informacji na temat Komitetu, jego wizytacji w polskich jednostkach penitencjarnych oraz ich wyników; informacje zostaną zebrane w oparciu o analizę raportów CPT z wizytacji w Polsce w latach: 1996, 2000, 2004;
  • opracowanie raportu nt. zaleceń formułowanych wobec polskiego więziennictwa przez CPT; jest to niezbędny etap badań, który pozwoli na określenie konkretnych zobowiązań Polski wobec CPT dotyczących poprawy warunków pozbawienia wolności i sposobu traktowania więźniów;
  • stworzeniu narzędzi badawczych do przeprowadzenia monitoringu jednostek penitencjarnych wizytowanych przez CPT (plan monitoringu wraz z pomocniczą ankietą badawczą); w oparciu o plan monitoringu (obserwacji) zespoły badawcze złożone ze studentów i opiekuna badań będą monitorowały czy zalecenia Komitetu zostały wprowadzone i w jakim zakresie, a jeśli nie, to jakie są powody braków;
  • stworzeniu narzędzi badawczych w celu zbadania opinii funkcjonariuszy i władz publicznych na temat Komitetu (wywiad fokusowy); wiadomości uzyskane w drodze wywiadów ze Służbą Więzienną uzupełnia wiedze o CPT - czym jest Komitet w opinii głównych adresatów jego uwag i rekomendacji, czy działa skutecznie, czy metodologia, która stosuje pozwala mu na poznanie wizytowanych więzień i działanie na rzecz poprawy warunków izolacji?
  • przeprowadzeniu monitoringu 8 jednostek penitencjarnych przy zaangażowaniu studentów UW w oparciu o przygotowany wcześniej plan monitoringu i harmonogram; monitoring będą przeprowadzać dwa zespoły badawcze złożone z przeszkolonych i przygotowanych studentów oraz opiekunów badawczych; obserwacja jednostki i przeprowadzanie wywiadów - w zależności od wielkości więzienia - będzie trwała 2-3 dni.

Wyniki badań zostaną opracowane i opublikowane w dwóch raportach. będą upowszechnione na końcowej konferencji ogólnopolskiej oraz poprzez rozesłanie raportów do władz polskich, do władz więziennych, środowisk akademickich oraz CPT.

koordynator: Maria Niełaczna

Monitoring – innowacyjna forma rzecznictwa obywatelskiego

grantodawca: Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej - Fundusz Inicjatyw Obywatelskich
termin realizacji: lipiec - grudzień 2008
kwota dofinansowania: 49 249 zł

krótki opis projektu:

Celem projektu jest poprawienie sytuacji osób pozbawionych wolności i przebywających w jednostkach penitencjarnych poprzez rozpropagowanie mechanizmu zapobiegawczego, jakim jest monitoring, prowadzony przez instytucje niezależne od Służby Więziennej, w szczególności organizacje pozarządowe i środowisko akademickie (naukowe) oraz wdrożenie tej innowacyjne formy rzecznictwa obywatelskiego.

Projekt obejmuje powiązane ze sobą i dopełniające się działania:

  • monitoringi jednostek penitencjarnych przez grupę akademickich ekspertów z udziałem studentów z "Kliniki art. 42 k.k.w." oraz Naukowego Koła Resocjalizacji IPSiR UW. Celem tej części przedsięwzięcia jest z jednej strony zaszczepienie modelu regularnego monitoringu (wizytacji) więzień (lub innych miejsc pozbawienia wolności) przez środowiska akademickie i organizacje pozarządowe jako innowacyjnej formy rzecznictwa obywatelskiego, który służy poprawie warunków pozbawienia wolności i wsparcie władz publicznych w drodze konsultacji i komentarzy;
  • opracowanie raportów z monitoringu wraz z zaleceniami i ich publikacja. Celem tej części przedsięwzięcia jest upowszechnienie pozytywnych rezultatów monitoringu i utrwalenie "dobrych praktyk" formułowania zaleceń i kontynuowania dialogu z władzami publicznymi;
  • organizacja obozu naukowego dla studentów w celu głębszego zbadania jednego z obszarów funkcjonowania jednostki penitencjarnej w aspekcie przestrzegania międzynarodowych standardów. Celem tej części przedsięwzięcia jest pogłębienie możliwości poznania warunków pozbawienia wolności i jednocześnie warunków pracy personelu więziennego w świetle międzynarodowych standardów;
  • opracowanie "dobrych praktyk" w zakresie monitoringu przez niezależne podmioty i współpracy środowiska akademickiego i studenckiego z władzami publicznymi (władze więzienne i sędziowie penitencjarni); celem tej części przedsięwzięcia jest dostarczenie obydwu grupom skutecznego narzędzia do realizacji zadań związanych z zapobieganiem niewłaściwemu traktowaniu więźniów i realizacji zobowiązań wypływających z OPCAT;
  • organizacja cyklu spotkań grupy akademickich ekspertów w celu opracowania modelowego rozwiązania zakresu i sposobu wizytacji więzień; celem tej części przedsięwzięcia jest promowanie i wzmocnienie "dobrych praktyk" w temacie wizytacji zapobiegawczych (które leżą w obowiązkach Krajowego Mechanizmu Prewencji) oraz realizacja zasady pomocniczości i współpracy z władzami publicznymi.

koordynator: Witold Klaus

Kompensata dla ofiar przestępstw – prawo a praktyka

grantodawca: Fundacja im. Stefana Batorego
termin realizacji:1 listopada 2006 - 31 października 2007
kwota dofinansowania: 39 950 zł
krótki opis projektu (cele, główne działania, rezultaty - po zakończeniu):

W październiku 2007 r. zakończyliśmy program monitoringowo - badawczy "Kompensata dla ofiar przestępstw - prawo i praktyka". Projekt dotyczył działania ustawy o państwowej kompensacie przysługującej ofiarom niektórych przestępstw umyślnych uchwalonej w dniu 7 lipca 2005 r. (Dz. U. z dnia 6 września 2005 r.). Celem ustawy jest powołanie w ramach struktur państwowych funduszu na rzecz pomocy ofiar dla niektórych przestępstw umyślnych i poprzez określenie warunków udzielania rekompensaty, faktyczne wypłacanie go pokrzywdzonym lub osobom uprawnionym (najbliższym). Chcieliśmy zbadać w jaki sposób władze publiczne, w szczególności sądy, wypełniają tę rolę, czyli skontrolować sposób wydatkowania środków finansowych Skarbu Państwa. Ponieważ ustawa realizuje jeden z priorytetowych celów postępowania karnego i wymiaru sprawiedliwości, jakim jest uwzględnienie prawnie chronionych interesów ofiary (art. 2 §1 pkt 3 k.p.k.), chcieliśmy zbadać na ile uregulowania przyjęte w ustawie oraz ich stosowanie sprzyjają osobom pokrzywdzonym w uzyskaniu "sprawiedliwej i odpowiedniej" kompensaty, czyli jak ustawa chroni interesy i prawa pokrzywdzonego.
Badania polegały na:

  • opracowaniu analizy prawnej ustawy (dostępna na stronie SIP);
  • analizie akt sądowych w sprawach kompensacyjnych według opracowanej przez Zespół badawczy ankiety;
  • przeprowadzeniu wywiadów z pracownikami wymiaru sprawiedliwości: sędziami wydziałów cywilnych oraz prokuratorami.

Badaniu akt sądowych towarzyszyły następujące pytania:

  1. czy środki przeznaczone na rekompensaty dla ofiar są przekazywane efektywnie i zgodnie z przepisami prawa,
  2. czy środki są przekazywane na czas i w jakich kwotach,
  3. kto i jak podejmuje decyzje o ich bieżącym wydatkowaniu,
  4. czy wydatkowanie to jest racjonalne,
  5. jak jest zagwarantowana realizacja interesów SP oraz osób uprawnionych na mocy ustawy,
  6. czy w związku z tym możliwość, jaką daje ustawa, istotnie wpisuje się w generalny, ogólnopolski system pomocy ofiarom przestępstw.

Łącznie zostało przebadanych 143 sprawy. Wyniki badań zarówno akt sądowych jak i przeprowadzonych wywiadów zostały opublikowane w raporcie i upowszechnione w ogólnopolskiej konferencji w dniu 30 października 2007 r. organizowanej przez Stowarzyszenie Interwencji Prawnej i Polskie Towarzystwo Kryminologiczne im. prof. Stanisława Batawii.

Skład Zespołu badawczego: prof. Dobrochna Wójcik (Instytut Wymiaru Sprawiedliwości, Polskie Towarzystwo Kryminologiczne im. prof. St. Batawii), dr Michał Fajst (Wydział Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego), Witold Klaus (Instytut Nauk Prawnych Polskiej Akademii Nauk) oraz mec. Maria Niełaczna (Stowarzyszenie Interwencji Prawnej).

Kampania edukacyjno-informacyjna na rzecz osób pokrzywdzonych przestępstwem

logo-ms

Projekt finansowany z Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej (www.pokrzywdzeni.gov.pl) w zakresie organizowania oraz przeprowadzania akcji i przedsięwzięć informacyjnych oraz edukacyjnych dotyczących praw osób pokrzywdzonych przestępstwem, a także organizowania szkoleń, konferencji, seminariów i spotkań poświęconych prawom sytuacji oraz potrzebom osób pokrzywdzonych przestępstwem.

Czas realizacji: 10-12.2015
Grantodawca: Ministerstwo Sprawiedliwości
Realizatorzy:

Stowarzyszenie Interwencji Prawnej, Stowarzyszenie Pryzmat, Krakowskie Forum Organizacji Społecznych KRAFOS, Instytut Psychologii Zdrowia PTP, Poznańskie Centrum Profilaktyki Społecznej, Stowarzyszenie OVUM, Stowarzyszenie „Nowy Horyzont”

W ramach Projektu planowane jest:

  • prowadzenie kampanii promocyjnych zwiększających świadomość społeczną pokrzywdzonych,
  • prowadzenie kampanii edukacyjnych i informacyjnych (w tym skierowanych do grup szczególnie wrażliwych na wiktymizację, takich m.in. jak młodzież, osoby starsze czy migranci),
  • szkolenia i warsztaty dla profesjonalistów
  • warsztaty dla młodzieży,
  • szkolenia dla seniorów,
  • konferencje naukowe.

Główne cele działań proponowanych w Projekcie to:

  1. Podniesienie świadomości prawnej społeczeństwa w zakresie praw i form pomocy, przysługujących osobom pokrzywdzonym przestępstwem,
  2. Promowanie wiedzy społeczeństwa o istnieniu i funkcjonowaniu różnych instytucji prawnych oraz instytucji publicznych działających na rzecz wsparcia dla ofiar przestępstw (w tym Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej), a tym samym poprawa efektywności działania tych instytucji,
  3. Zwiększenie wiedzy, świadomości i wrażliwości osób pracujących z pokrzywdzonymi, a poprzez to zwiększenie potencjału wymiaru sprawiedliwości i organów ścigania na rzecz ochrony praw osób pokrzywdzonych przestępstwem w postępowaniu karnym,
  4. Umocnienie współpracy organizacji pozarządowych z państwowymi i samorządowymi instytucjami zajmującymi się szeroko pojętą problematyką pokrzywdzonych przestępstwami.
  5. Zwiększenie wiedzy i zainteresowania problematyką osób pokrzywdzonych przestępstwem w środowiskach naukowych.

Koordynatorki: Dagmara Woźniakowska – Fajst, Magdalena Ramos-Smul