Formuje się nowy rząd, zapadają pierwsze ważne decyzje. Mamy nadzieję, że nowe ministerki i ministrowie odpowiedzialnie i humanitarnie podejdą to tematu polityki migracyjnej – której w Polsce praktycznie nie ma. Granica polsko-białoruska, detencja, deportacje, legalizacja pobytu, pozwolenie na pracę, specustawa ukraińska, łączenie rodzin – to 7 priorytetów, które wymagają zmian w polskim prawie dot. osób z doświadczeniem migracji i uchodźstwa w Polsce.

Co należy jak najszybciej zmienić, by prawa migrantów(-tek) i uchodźców(-czyń) były przestrzegane? Przygotowaliśmy analizę prawną, w której zwracamy uwagę na 7 obszarów, którymi jak najszybciej powinien zająć się rząd. Wskazujemy na przepisy – te, które są niezgodne z prawem międzynarodowym, konstytucją, dają pole do nadużyć, bądź są po prostu wadliwe oraz te, które powinny zostać wprowadzone, by zagwarantować poszanowanie praw podstawowych.

Pełną analizę prawną wraz z naszymi postulatami, które wysłaliśmy do MSWiA, Ministra Sprawiedliwości, Rzecznika Praw Obywatelskich, Rzeczniczki Praw Dziecka oraz członków i członkiń Parlamentarnego Zespołu ds. polityki migracyjnej można znaleźć TUTAJ. Poniżej przedstawiamy streszczanie najważniejszych zmian.

  1. GRANICA POLSKO-BIAŁORUSKA

Uchylenie przepisów dotyczących wywózek (pushbacków) 

To na te przepisy powołują się służby, które wywożą do lasu osoby, przekraczające granicę polsko-białoruską poza oficjalnym przejściem. Migranci(-tki) są pushbackowani często z narażeniem życia lub zdrowia. Sądy wielokrotnie wskazywały, że przepisy te zostały one wydane z przekroczeniem delegacji ustawowej i naruszają przepisy krajowe oraz prawa międzynarodowego.

Uchylenie możliwości pozostawienia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej bez rozpoznania

Przepis ten narusza przepisy dyrektywy 2013/32/UE. Na gruncie dyrektywy fakt przekroczenia

granicy wbrew przepisom prawa nie może stanowić podstawy do pozostawieniu wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej bez rozpoznania.

  1. DETENCJA

Przywrócenie maksymalnego okresu pobytu w ośrodku strzeżonym w procedurze powrotowej do 12 miesięcy

Ośrodki strzeżone to miejsca o charakterze więziennym choć przebywające tam osoby nie popełniły żadnego przestępstwa. Zgodnie z aktualnym brzmieniem art. 403 ust. 3a ustawy o cudzoziemcach, migranci(-tki) mogą przebywać w detencji łącznie nawet 18 miesięcy w samej procedurze powrotowej.

Postulujemy, aby przywrócić poprzednie brzmienie ustawy, zgodnie z którym cudzoziemcy mogli przebywać w detencji orzeczonej na gruncie ustawy o cudzoziemcach przez maksymalny okres 12 miesięcy.

Uchylenie możliwości zakwaterowania cudzoziemców w strzeżonych ośrodkach w pokojach lub celi mieszkalnej o standardzie 2m2 na osobę

Polskie standardy pozwalające na umieszczenie cudzoziemca w celi mieszkalnej o powierzchni mniejszej niż 4 m2 są niezgodne z międzynarodowymi zobowiązaniami Polski m. in. Konwencją o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz Konwencją w sprawie zakazu stosowania tortur oraz innego okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania. Standard 2 m2 na osobę jest niższy niż w polskich więzieniach.

Rozwiązaniem problemu przeludnienia strzeżonych ośrodków powinno być wyeliminowanie praktyki osadzania w nich cudzoziemców(-mek), którzy nie powinni się tam znaleźć (w szczególności rodzin z dziećmi, osób małoletnich i ofiar przemocy), a nie dopuszczanie naruszających prawa człowieka warunków detencji.

Zakaz detencji dzieci

Postulujemy, aby wypełniając międzynarodowe standardy ochrony praw człowieka, całkowicie wyeliminować możliwość umieszczania w strzeżonych ośrodkach dla cudzoziemców rodzin z dziećmi oraz osób małoletnich bez opieki.

  1. ZOBOWIĄZANIE DO POWROTU (TZW. DEPORTACJE)

Wydłużenie terminu na wniesienie odwołania od decyzji dotyczących cudzoziemców(-mek) m.in.  decyzji o zobowiązaniu do powrotu (deportacyjnej) do 14 dni

Ostatnia nowelizacja ustawy o cudzoziemcach (z dnia 9.03.2023 r.) skróciła termin do wniesienia odwołania od decyzji dotyczących cudzoziemców z 14 do 7 dni.

Termin na wniesienie odwołania w ww. sprawach jest zbyt krótki i sprawia, że cudzoziemcy(-mki) nie są w stanie skorzystać ze swojego prawa do rozpatrzenia sprawy przez organ II instancji, co w przypadku decyzji o zobowiązaniu do powrotu wiąże się z koniecznością wyjazdu z Polski lub deportacją, które w wielu przypadkach wiążą się z narażeniem życia lub zdrowia osób deportowanych do kraju pochodzenia.

Wstrzymanie wykonania decyzji o zobowiązaniu do powrotu w sytuacji wniesienia skargi do sądu administracyjnego

Brak wstrzymania wykonania decyzji o zobowiązaniu do powrotu w sytuacji wniesienia skargi do sądu, sprawia, iż obecnie cudzoziemiec(-mka) może zostać wydalony z Polski zanim jego sprawa zostanie rozpatrzona przez sąd i w praktyce tak też się dzieje. Narusza to m.in. prawo unijne  i pozbawia cudzoziemców(-mek) także prawa do skutecznego środka odwoławczego.

  1. LEGALIZACJA POBYTU

Wprowadzenie regulacji, która z mocy prawa zalegalizuje tymczasowo pobyt w Polsce nowonarodzonych cudzoziemców(-mek)

W obowiązującym stanie prawnym dziecko, które rodzi się w Polsce, już od pierwszych chwil życia przebywa na terytorium RP wbrew przepisom, jest nieudokumentowanym migrantem. Postulujemy wprowadzenie regulacji, która z mocy prawa pozwoli na uznanie za legalny pobytu w Polsce małoletnich dzieci, w okresie 12 miesięcy od daty ich urodzenia.

Wprowadzenie regulacji zabezpieczających interesy cudzoziemców(-mek), jak również podmiotów zatrudniających cudzoziemców(-mki), w sytuacji pozostawienia bez rozpoznania wniosku legalizującego pobyt

Postulujemy, aby cudzoziemiec(-mka) zobowiązany był do opuszczenia Polski w terminie 30 dni do daty doręczenia mu zawiadomienia o pozostawienia wniosku legalizującego pobyt bez rozpoznania, a w okresie tym wyłączona była możliwość wydania decyzji o zobowiązaniu do powrotu. Dodatkowo, praca powierzona cudzoziemcowi(-mki) do dnia doręczenia zawiadomienia o pozostawienia wniosku legalizującego pobyt bez rozpoznania, nie może mieć charakteru pracy nielegalnej.

  1. PRACA I PROWADZENIE DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ

Postulujemy umożliwienie wykonywania przez cudzoziemców pracy w Polsce w toku postępowań legalizacyjnych, w sytuacji posiadania dokumentu uprawniającego do wykonywania pracy

Przewlekłość procedur administracyjnych w zakresie legalizacji pobytu może prowadzić do sytuacji, gdy mimo legalnego pobytu w Polsce, w związku z trwającą procedurą legalizacyjną, cudzoziemiec(-mka) przez okres wielu miesięcy lub nawet lat pozbawiony jest prawa legalnego zarobkowania, gdyż w momencie składania wniosku pobytowego nie był uprawniony do wykonywania pracy.

Postulujemy, aby cudzoziemcy(-mki) przebywający w Polsce na podstawie zezwolenia na pobyt czasowy w celu prowadzenia działalności gospodarczej byli uprawnieni do kontynuowania prowadzonej działalności w toku kolejnego postępowania legalizacyjnego, jeżeli bezpośrednio przed złożeniem wniosku byli uprawnieni do podejmowania i wykonywania działalności gospodarczej na takich samych zasadach jak obywatele polscy.

  1. SPECUSTAWA

Postulujemy wprowadzenie regulacji, zgodnie z którą praca wykonywana przez obywateli Ukrainy w sytuacji niedopełnienia przez podmiot powierzający wykonywanie pracy obowiązku powiadomienia o powierzeniu wykonywania pracy nie ma charakteru pracy nielegalnej.

Uchylenie regulacji dotyczących biegu terminów załatwiania spraw legalizacyjnych jak również dochodzenia roszczeń z tytułu bezczynności organów w tych sprawach lub przewlekłego prowadzenia postępowań

W naszej ocenie regulacje te stoją w jawnej sprzeczności z art. 45 ust. 1 Konstytucji, gwarantującym każdemu prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. Trudno znaleźć jakiekolwiek uzasadnienie prawne do wprowadzenia tak daleko idących ograniczeń w korzystaniu z konstytucyjnych praw.

  1. ŁĄCZENIE RODZIN

Umożliwienie otrzymania zgody na połączenie się z członkiem(-nkinią) rodziny – uchodźcą(-dźczynią) przebywającym w Polsce bez konieczności spełniania wymogu posiadania ubezpieczenia zdrowotnego, stałego dochodu oraz miejsce zamieszkania, jeszcze przed przybyciem do Polski

Postulujemy o zmianę art. 159 ust. 2 ustawy o cudzoziemcach poprzez wskazanie, że z wymogu posiadania ubezpieczenia zdrowotnego, stałego dochodu oraz miejsca zamieszkania, zwolnione są osoby ubiegające się o zezwolenie na połączenie z członkiem(-kinią) rodziny, który ma w Polsce statusu uchodźcy lub ochronę uzupełniającą –  bez względu na termin złożenia wniosku.

Umożliwienie dokonania procedury łączenia rodzin również wobec cudzoziemca(-mki), który zawarł związek małżeński o charakterze wyznaniowymi w kraju pochodzenia lub przed opuszczeniem kraju pozostawał w związku nieformalnym oraz wobec wstępnych nie posiadających wsparcia rodziny w kraju pochodzenia i dorosłych dzieci, które nie są w stanie same się utrzymać.

Zgodnie z aktualnym brzmieniem art. 159 ust. 3 ustawy o cudzoziemcach procedurę łączenia rodzin można dokonywać wobec szczegółowo określonych członków(-kinie) rodziny (małżonkowie pozostający w uznawanym przez polskie prawo związku małżeńskim, małoletnie dziecko cudzoziemca lub jego małżonka/małżonki, w tym także dziecko przysposobione).

Niezbędne jest umożliwienie wnioskowania o połączenie się małżonków posiadających jedynie akt ślubu religijnego uznany za autentyczny w ich kraju pochodzenia oraz umożliwienie dokonania łączenia rodzin partnerom, którzy w kraju pochodzenia pozostawali w długotrwałych związkach nieformalnych i tworzyli rodziny, o ile są w stanie potwierdzić to obiektywnymi dowodami. Rodzice cudzoziemców, którzy uzyskali w Polsce ochronę międzynarodową i nie mają w kraju pochodzenia żadnego wsparcia lub ich dorosłe dzieci, również powinny mieć możliwość skorzystania z tej procedury.

Propozycje zmian zostały opracowane przez zespół prawny naszego stowarzyszenia, które od 17 lat wspiera osoby z doświadczeniem migracji i uchodźstwa w przejściu przez procedury prawne związane z legalizacją pobytu w Polsce.

Udostępnij